جعفر شهرى باف
37
طهران قديم ( فارسى )
مسجد تركها - مسجد آذربايجانيها مقابل در حمام نظام الملك « 1 » بازارچهى پاچنار بود كه ابتداى آن بازار مسجد تركها يا آذربايجانيها و بعد از آن مدرسهى اين مسجد و قهوهخانهى سيد ولى ( امامزاده سيد ولى ) و كاروانسراى كلاهدوزها و بعد از آن آب انبار سيد ولى در ضلع غربى ميدانچهء جلو مدرسه و چهار راه و كوچهى جارچىباشى و خود بازارچه بود كه كم و بيشى از قيافهء نخستين آن برجا مىباشد . مسجد تركها كه نام اصلى آن مسجد امير نظام « 2 » بود و به مسجد شيخ عبد الحسين تغيير نام يافته مدرسهى آن نيز به همين نام شناخته شده بود . ساختمان آن داستانى داشت كه خالى از لطف نميباشد : شيخ عبد الحسين نامى كه امامت مسجد امامزاده سيد ولى را داشته بوده مطلع مىشود ميرزا تقى خان امير كبير ( امير نظام ) ثلث ماترك خود را وقف ساختن مدرسه كرده است و از آنجا كه نوع مدرسه مشخص نشده بوده شيخ عبد الحسين وراث امير را وادار به ساختن
--> ( 1 ) . حمامى در انتهاى بازار كفاشها كه ذكرش گذشت . ( 2 ) . ميرزا تقى خان ملقب به امير نظام و القاب ديگر ، وزير با تدبير ناصر الدينشاه كه براى آوردنش از تبريز و به تخت شاهى نشاندنش چه زحمات كشيده ، در امور مملكتى چه مرارات متحمل و در بسط فرهنگ و مبارزه با فساد و خرافات و كوتاه كردن دست اجانب خارجى و داخلى چه مشقتها كشيد و سپاس و تقديرنامههاى ! خدماتش آن كه به پيشگامى مهد عليا مادر شاه و انيس خلوتش ميرزا آقا خان نورى در حمام فين كاشان بدست حاج عليخان حاجب الدوله گشوده به زندگيش خاتمه داده شد ! از آثارش مسجد امير نظام و سراى امير و مدرسهء دار الفنون و مريضخانه دولتى سينا كه به همت او بنيان گذارده شد .